Pozwać o alimenty można już w pozwie rozwodowym albo już po uzyskaniu prawomocnego wyroku rozwodowego. Obowiązek alimentacyjny to jeden z powodów, dla którego strona w rozwodzie dąży do udowodnienia winy drugiego małżonka. Dlaczego? Bowiem wtedy ograniczy, o ile w ogóle nie unicestwi możliwość powstania obowiązku alimentacyjnego względem drugiego małżonka.
Polskie prawo przewiduje 3 sytuacje, tj. orzeczenie rozwodowe:
• bez orzekania o winie,
• z wyłączną winą jednej ze stron ,
• oraz ze stwierdzeniem winy obu stron.

W przypadku orzeczenia rozwodowego ze stwierdzeniem winy obu stron lub wyroku rozwodowego bez orzekania o winie alimentów może żądać (były) małżonek pozostający w niedostatku w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego (czyli wnioskującego o przyznanie alimentów- powoda) oraz możliwościami zarobkowymi i majątkowymi zobowiązanego.
Zaś gdy orzeczono rozwód z wyłącznej winy jednej ze stron, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji uprawnionego (czyli małżonka niewinnego) to obowiązek alimentacji powstaje nawet jeśli małżonek wnioskujący o przyznanie alimentów nie znajduje się w niedostatku. Zakres w obu przypadkach jest ten sam, czyli usprawiedliwione potrzeby.
Aby ustalić istnienie obowiązku alimentacyjnego poziom życia obojga rozwiedzionych małżonków musi się różnić, bowiem zbliżony poziom życia unicestwia ustalenie obowiązku (a contrario z treści wyroku SN z 16 maja 2000 r., IV CKN 1222/00). Poza tym należy pamiętać o tym, że rozmiar obowiązku alimentacyjnego kształtowany będzie przez możliwości majątkowe i zarobkowe zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych.
Jak można się domyślić znajdowanie się niedostatku i usprawiedliwione potrzeby, należą do pojęć spornych, dlatego ważne jest, aby w sądzie przedstawić odpowiednie argumenty.

Sądy do tego zagadnienia podchodzą w sposób następujący:

a) pojęcie niedostatku
Poprzez analizę orzeczeń (np. wyrok SN z 7 września 2000 r., I CKN 872/2000, wyrok z 5 lipca 2000 r., I CKN 226/2000, wyrok SN z 28 czerwca 2000 r., IV CKN 662/2000) za niedostatek uznaje się brak środków na zapewnienie normalnych warunków bytowych adekwatnych do wieku i stanu zdrowia przy wykorzystaniu wszystkich sposobów na uzyskanie w sposób legalny dochodów.
Co ciekawe w kwestii świadczeń pomocy społecznej, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że sama okoliczność, że rozwiedziony małżonek – dochodzący alimentów na podstawie art. 60 § 1 k.r.o. – korzysta z pomocy społecznej, nie może przesądzać o stanie niedostatku w rozumieniu tego przepisu (wyrok SN z 29 maja 1998 r., II CKN 775/97), ale odmowa korzystania ze świadczeń pomocy społecznej przez rozwiedzionego małżonka, znajdującego się w niedostatku, nie wyłącza obowiązku dostarczania mu środków utrzymania (tak wyrok SN z 3 września 1998 r., I CKN 908/97).
Przykładowo pośród przyczyn niedostatku wymienia się:
– niemożność podjęcia pracy zarobkowej wskutek konieczności zajmowania się utrzymaniem i wychowaniem dzieci
– brak kwalifikacji zawodowych do wykonywania pracy, odpowiedniej do wieku, stanu zdrowia oraz posiadanych umiejętności

Ważne ! Niedostatek nie może być utożsamiany z wyrównaniem stanu majątkowego jednego małżonka do drugiego.

b) istotne pogorszenie się sytuacji życiowej
W przypadku rozwodu z orzeczeniem wyłącznej winy drugiego małżonka zamiast niedostatku należy wykazać istotne pogorszenie się sytuacji życiowej powoda. W orzecznictwie podkreśla się, że do pogorszenia musi dojść rozwodu, a nie z powodu innych przyczyn, np. przejścia na emeryturę, kryzysu gospodarczego, pogorszenia się stanu zdrowia (tak m.in. wyrok SN z 15 lipca 1999 r., I CKN 356/99).
Przykładowo istotne pogorszenie może polegać na przejęciu wydatków stałych na koszty utrzymania mieszkania, w którym mieszkała rodzina przed rozwodem, które były pokrywane z wyższych dochodów małżonka winnego (wyrok SN z 24 września 1999 r., I CKN 444/99, niepubl.).

c) usprawiedliwione potrzeby
Wskazuje się, że usprawiedliwione potrzeby są uzależnione od różnych czynników, między innymi od: wieku, stanu zdrowia, wykształcenia, zdolności i trybu życia prowadzonego w trakcie związku małżeńskiego. Inaczej należy postrzegać sytuację kobiety nieposiadającej wykształcenia czy innych kompetencji, która do czasu orzeczenia rozwodu przez lata nie była aktywna zawodowo, a do jej zadań należała wyłącznie opieka nad dziećmi oraz prowadzenie domu, co zasadniczo odbija się także na jej możliwości uzyskania świadczeń emerytalnych czy znalezieniu pracy, a inaczej takiej, która mając zawód poszukiwany na rynku pracy nie pracowała zarobkowo ze względu na dobro dzieci (tak wyrok SN z 12 września 2001r., V CKN 445/2000).

Kwestią interesującą jest także czas, do którego małżonek rozwiedziony jest zobligowany do spełnienia świadczeń alimentacyjnych. Zasadą jest okres 5 letni, który można przedłużyć ze względu na wyjątkowe okoliczności (np. choroba, silny rozstrój zdrowia, poważna operacja, kalectwo). Co istotne, w przypadku zawarcia nowego związku małżeńskiego były małżonek przestaje być zobowiązany, chyba, że był to wyłącznie ślub kościelny, czy uprawniony pozostaje w konkubinacie ( wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 1998 r., I CKN 788/97 ).

Zakres obowiązku alimentacyjnego małżonka w przypadku rozwodu

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *