Po uprawomocnieniu się  wyroku rozwodowego byli małżonkowie powinni rozważyć czy będą dokonywać podziału majątku zgromadzonego przez nich w czasie trwania małżeństwa. Należy przypomnieć, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Małżonkowie mogą jednak przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

W celu dokonania podziału majątku wspólnego byli małżonkowie powinni wskazać jego skład oraz wartość poszczególnych składników tego majątku, a także określić sposób podziału. Do majątku wspólnego podlegającego podziałowi należą aktywa wchodzące w skład tego majątku w dacie ustania wspólności, a istniejące w chwili dokonywania podziału. Przykładowo do majątku wspólnego należy zaliczyć:  pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków; dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków; środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków; kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.). Składniki majątków osobistych małżonków reguluje szczegółowo Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 33, zgodnie z tym artykułem do majątku osobistego należą: 1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej; 2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił; 3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej; 4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków (jak np. wózek inwalidzki, narty, o ile są używane wyłącznie przez jednego ze współmałżonków); 5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (np. prawo alimentacyjne, służebność osobista); 6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość; 7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków; 8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków; 9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy; 10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jeżeli małżonkowie zawarli umowę majątkową, w której ustawową wspólność majątkową rozszerzyli lub ograniczyli, postanowienia tej umowy decydują o tym jakie składniki majątkowe wchodzą w skład majątku wspólnego, a jakie w skład majątków osobistych. W postępowaniu o podział majątku wspólnego uwzględnia się tylko składniki stanowiące majątek wspólny małżonków.

Jeżeli małżonkowie są w stanie dojść do porozumienia, podział majątku może nastąpić w drodze umownej, jeżeli natomiast nie jest to możliwe niezbędne jest wszczęcie postępowania sądowego o podział majątku wspólnego. Zasadą jest, że przy sądowym podziale majątku, udział każdego z małżonków w dotychczasowym majątku wspólnym wynosi jedną drugą. Jednakże zasada ta może zostać zmodyfikowana, bowiem każdy z małżonków może żądać ustalenia przez sąd nierównych udziałów. Przepis art. 43 § 2 k.r.o. wskazuje dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów, które muszą wystąpić łącznie, a mianowicie ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego. Ważne powody dotyczą oceny, kwalifikacji zachowania drugiego małżonka oraz spowodowanych przez niego takich stanów rzeczy, które stanowią przyczynę niższej wartości majątku wspólnego niż ta, która wystąpiłaby, gdyby postępował właściwie. Chodzi tutaj przede wszystkim o nieprawidłowe, rażące lub uporczywe nieprzyczynianie się do zwiększania majątku wspólnego, pomimo posiadanych możliwości zdrowotnych i zarobkowych. Z drugiej jednak strony nieprawidłowe postępowanie polegać może na rażącym i odbiegającym od obiektywnych wzorców braku staranności o zachowanie istniejącej już substancji majątku wspólnego. Nie stanowią jednak ważnych powodów okoliczności niezależne od małżonka i przez niego niezawinione, w szczególności związane z nauką, chorobą czy bezrobociem (tak T. Sokołowski [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz., Lex 2013). Przepis art. 43 k.r.o. stanowi także podstawę do przyjęcia domniemania równego przyczynienia się obojga małżonków do powstania majątku wspólnego. W związku z tym na małżonku wnoszącym o ustalenie nierównych udziałów spoczywa ciężar dowodu, że stopień jego przyczynienia się był większy. Dowód dotyczący różnego stopnia przyczynienia się dotyczy przede wszystkim skutku postępowania małżonków i nie może ograniczać się do wykazania tylko zbyt niskiej staranności o powiększanie majątku. (T. Sokołowski, tamże). W doktrynie podniesiono, że „w ramach art. 43 k.r.o. należy stosować zasadę zawinienia”, działającą na niekorzyść małżonka postępującego nagannie. Jeżeli nie przyczynił się on do powstania majątku wspólnego, jego udział będzie odpowiednio niższy (A. Sylwestrzak, glosa do postanowienia SN z dnia 27 czerwca 2003 r., IV CKN 78/01, Gd. St. Praw.-Prz.Orz. 2005, nr 1–2, poz. 14, t. 1).

Należy również mieć na uwadze, że ustalając nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym sąd uwzględnienia także nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci oraz we wspólnym gospodarstwie domowym. Regulacja ta odnosi się w szczególności do nakładu osobistej pracy żony, która zajmowała się domem i wychowywała dzieci podczas, gdy mąż pracował zawodowo. Uwzględnić należy zarówno wykonywanie obowiązków domowych, jak i uchylanie się od nich przez jednego z małżonków w takim stopniu, który wskazuje, że ciężar obowiązków wychowawczych i prac domowych obciążał w całości drugiego małżonka. Odpowiednim miernikiem wartości miesięcznej takiej pracy powinna być wysokość zarobków opiekunki dziecka oraz pomocy domowej w określonym miejscu zamieszkania małżonków. Jak wskazuje Tomasz Sokołowski w Komentarzu do k.r.o.: „wstępne oszacowanie wartości pracy wychowawczej i prac domowych wskazuje, że po okresie kilkunastu lat takiej pracy jej wartość jest porównywalna z wartością średniej wielkości mieszkania. Można generalnie przyjąć, że przeciętne wynagrodzenie pracującej codziennie opiekunki oraz pomocy domowej odpowiada w danej miejscowości określonemu ułamkowi wartości 1 m2 mieszkania. Przy zastosowaniu takiego przelicznika zwykle okazuje się, że po kilkunastu latach wartość pracy wychowawczej i domowej żony osiągnie już poziom ceny niewielkiego mieszkania. Ponieważ najczęściej żony pracują także zawodowo, dokonanie bilansu przyczynienia się obu stron do powstania majątku może być w typowym przypadku bardzo korzystne dla żony.” (T. Sokołowski, tamże).

Przy podziale majątku wspólnego powinny zostać rozliczone wydatki i nakłady poczynione z majątku osobistego na majątek wspólny lub z majątku wspólnego na majątek osobisty. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych dokonanych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Jeżeli małżonek natomiast poczynił wydatki bądź nakłady ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, może żądać ich zwrotu, o ile nie zostały one zużyte w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2008 r., III CZP 148/07, LEX nr 342333: „W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd ustala wartość nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków bez względu na inicjatywę dowodową uczestników postępowania”. Z kolei w przypadku zwrotu nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny konieczny jest wniosek uprawnionego zgłoszony w postępowaniu w pierwszej instancji z dokładnym określeniem żądania. Przy podziale majątku dorobkowego małżonków sąd nie rozstrzyga o zwrocie nakładów lub wydatków dokonanych z majątku osobistego na majątek osobisty drugiego małżonka, roszczeń z tego tytułu można dochodzić w drodze odrębnego procesu cywilnego (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 stycznia 1984r., III CRN 315/83, LEX nr 8583).

Nakłady a podział majątku wspólnego małżonków

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *