Przez instytucję rozwodu rozumieć należy rozwiązanie związku małżeńskiego, w których brak jest wspólnego pożycia, wspólnoty ekonomicznej i gospodarczej, wierności, poszanowania drugiej jednostki oraz współdziałania dla dobra założonej wspólnie rodziny.

Aby jednak orzeczenie rozwodu było dopuszczalne, sąd po przeprowadzeniu postępowania powinien ustalić, iż pożycie małżeńskie z jednej strony uległo zupełnemu i trwałemu rozkładowi, a z drugiej zaś strony, że nie zachodzą tzw. przesłanki negatywne rozwodu, których wystąpienie uniemożliwi rozwiązanie małżeństwa. Podkreślić również należy, że rozwód nie jest dopuszczalny, w sytuacji gdy:

1) wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci,

2) z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,

3) żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugie z małżonków nie wyraża zgody na rozwód, przy czym odmowa zgody na rozwód nie jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sąd orzekając rozwód, orzeka także o winie małżonków, tj. czy i który z byłych małżonków ponosi winę rozkładu pożycia małżeńskiego. Pamiętać jednak należy, iż przypisanie małżonkowi winy w spowodowaniu rozkładu pożycia wymaga ustalenia, że obowiązki małżeńskie zostały przez niego naruszone (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1998 r., I CKN 24/98). Zgodnie z literaturą przedmiotu przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego można podzielić na zawinione i niezawinione, ale również i takie, które mogą być zarówno traktowane jako zawinione, jak i niezawinione w zależności od okoliczności konkretnej sprawy.

W utrwalonej doktrynie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż do głównych czynników wpływających na możliwość przypisania winy przy rozpadzie związku małżeńskiego zaliczyć należy:

zdradę małżeńską – jest to jeden z najczęściej wskazywanych powodów prowadzący do rozkładu pożycia małżeńskiego. Obowiązek wierności jest zasadą fundamentalną i stanowi podstawę istnienia małżeństwa, dlatego też jej dochowanie jest tak znaczące. W orzecznictwie utarł się pogląd, iż przez zdradę należy rozumieć nie tylko cudzołóstwo, czyli obcowanie płciowe z inną osobą, ale również naruszenie obowiązku wierności przez stwarzanie pozorów zdrady czy też nawiązywanie nazbyt bliskich więzi emocjonalnych i uczuciowych, wykraczających poza granice przyjętej normalnie obyczajowości i przyzwoitości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1952 r., C 813/51). Pamiętać również należy, że nawet sądownie stwierdzona separacja nie zwalnia z obowiązku dochowania wierności małżonkowi. Z drugiej jednak strony nie zawsze zdrada traktowana będzie jako zawiniona przesłanka orzeczenia o winie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 września 2000 r., stwierdził, iż: związek jednego z małżonków z innym partnerem w czasie trwania małżeństwa, lecz po wystąpieniu zupełnego i trwałego rozkładu pożycia między małżonkami, nie daje podstawy do przypisania temu małżonkowi winy za ten. W związku z powyższym, jeżeli w toku postępowania małżonek udowodni, iż jego związek z nowym partnerem rozpoczął się już po ustaniu pożycia, a nadto rozkład ma charakter zupełny i trwały, sąd nie orzeknie rozwodu z wyłącznej winy tegoż małżonka.

przemoc – pod tym pojęciem rozumieć należy nie tylko przemoc fizyczną, tj. naruszenie nietykalność cielesnej drugiej osoby, wykorzystanie fizycznej przewagi, zniewolenie czy molestowanie seksualne, ale również przemoc psychiczną, która może przybrać postać: nękania współmałżonka, znieważania go, stosowanie gróźb wobec niego, szantażu, urągania godności osobistej itp. Często źródłem agresywnego zachowanie współmałżonka są wzburzenia emocjonalne, których skutkiem może być impulsywne, brutalne i agresywne reagowanie. Tego typu zachowania w oczywisty sposób wpływają na destrukcję relacji w związku i prowadzą do zupełnego zaniku poprawnej komunikacji.

opuszczenie małżonka – rozumiane jako trwałe i pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia opuszczenie przez współmałżonka wspólnego domu. Zachowanie takie jest naganne moralnie i traktować je należy jako porzucenie współmałżonka. Należy mieć jednak na uwadze, iż nie można uznać za zawinione spowodowanie rozkładu pożycia opuszczenie przez żonę z dziećmi wspólnego domu w sytuacji poważnego zagrożenia ze strony męża jej bezpieczeństwa osobistego oraz bezpieczeństwa wspólnych dzieci (wyrok Sądu Najwyższego z 28 listopada 1997 r., II CKN 457/97). W związku z powyższym, gdy przedmiotowe opuszczenie nastąpiło ze słusznej przyczyny, takiego zachowania nie można traktować jako podstawę do orzeczenia wyłącznej winy rozpadu małżeństwa.

uzależnienia/ nałogi – w szczególności główną rolę odgrywa tu alkoholizm. Nie ulega wątpliwości, że nałogowy alkoholizm bez wątpienia prowadzić może do rozpadu podstawowej jednostki społecznej, jaką jest rodzina. Wynikać to może zarówno ze zmniejszenie zainteresowania losem rodziny przez osobę uzależnioną, jak i niedostarczaniem przez nią środków niezbędnych do życia dla osób pozostających na jej utrzymaniu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 2001 r., przyznał, że: „ze względu na drastyczność zachowywania się małżonka uzależnionego od alkoholu, nie można – na płaszczyźnie prawa i konkretnych okoliczności sprawy – wymagać od drugiego małżonka dalszego pożycia z nim, jeżeli sprzeciwia się temu dobro rodziny, a w szczególności dobro małoletnich dzieci stron”. Do grupy uzależnień, które mogą mieć wpływ na rozpad małżeństwa, zaliczyć można również narkomanię, hazard, itp.

brak dbałości o rodzinę/ bezczynny tryb życia– brak zaangażowania oraz brak partycypacji w utrzymaniu rodziny może również stanowić przesłankę uzasadniającą winę rozkładu małżeństwa. Jak wynika z art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny w staraniach o jej byt materialny wyraża się nie tylko obowiązkiem wykorzystania możliwości zarobkowych i majątkowych, ale także osobistymi staraniami o wychowanie dzieci i pracą we wspólnym gospodarstwie.

odmowa współżycia – podstawowym obowiązkiem małżonków jest bez wątpienia obowiązek wspólnego pożycia. Oczywiście dla oceny winy decydujące znaczenie dla sądu będą mieć motywy jakimi kierowała się strona, a nie jedynie sam fakt takiej odmowy. Dlatego też odmowa współżycia fizycznego przez małżonkę, nad którą znęcał się mąż, nie może stanowić zawinionej przez nią przesłanki rozkładu pożycia małżeńskiego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2009 r., I Aca 368/09).

Powyższe wyliczenia są jedynie przykładowym zestawieniem przyczyn stanowiących podstawę do orzeczenia rozwodu z winny jednego z małżonków i nie ma charakteru katalogu zamkniętego. Podobnie traktować należy nieetyczne zachowania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, do których zaliczyć można: porzucenie małżonka w chorobie, złe traktowanie dziecka z drugiego małżonków, złe relacje z rodziną współmałżonka, zatajenie ważnych informacji z punktu widzenia istnienia małżeństwa.

Do wykazania winy współmałżonka konieczne jest przedstawienie dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jakie dowody można przedstawić przed sądem? Środkami dowodowymi mogą być zarówno zeznania stron i powołanych przez nich świadków, ale również coraz częściej są to dowody o charakterze materialnym, tak jak: zdjęcia, wiadomości sms oraz e-mail, nagrania audio i wideo, listy, rachunki, dokument z obdukcji, zaświadczenia lekarskie, dokumentacja w postaci Niebieskiej Karty, odpis wyroku o znęcanie, zaświadczenie o odbytym leczeniu odwykowym oraz wszelkie inne dokumenty, które potwierdzałyby okoliczności podnoszone przez stronę postępowania, które chce dowieść winy małżonka.

Warto również pamiętać, iż sąd dokonując oceny wiarygodności oraz przydatności zgromadzonych dowodów w prowadzonej sprawie, kieruje się własnymi przekonaniami oraz doświadczeniem życiowym. Orzeczenie o winie jednego z małżonków w wyroku rozwodowym ma szczególne znaczenie przede wszystkim z punktu widzenia późniejszych ewentualnych świadczeń alimentacyjnych miedzy byłymi małżonkami. O wysokości wspomnianych alimentów decyduje sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w tej materii. Orzeczenie rozwodu z winy jednego z małżonków nie ma jednak przełożenia na regulację kontaktów z małoletnimi dziećmi bądź ewentualnej kwestii pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Jak udowodnić winę w postępowaniu rozwodowym?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *